Təvazökarlıq və Təkəbbürlük


Tə­va­zö­kar­lıq Qu­ran­da ən çox diqqət çəkilən möv­zu­lar­dan bi­ri­dir. Ayə­lər­də bil­di­ril­di­yi­nə gö­rə, tə­va­zö­kar, sa­də ol­maq ima­nın xü­su­siy­yə­ti­dir; bu­nun ək­si­nə, tə­kəb­bür­lük və özün­dən­ra­zı­lıq isə an­caq in­kar­çı­la­ra xas olan dav­ra­nış­dır.

Tə­va­zö­kar­lı­ğın iman­la, tə­kəb­bü­rün də in­kar­la bağ­lı ol­ma­sı­nın sə­bə­bi ima­nın ağıl, in­ka­rın isə ağıl­sız­lıq gə­tir­mə­si­dir. İman­lı və ağıl­lı olan in­san tə­kəb­bür­lü ola bil­məz. Çün­ki ma­lik ol­du­ğu ağ­lı ilə Al­la­hın tanıyar, Onun hər şe­yə nə­za­rət et­di­yi­ni an­la­yar. Bu­nun­la bir­lik­də, özü­nü Al­la­hın ya­rat­dı­ğı­nı, Al­la­hın ya­şat­dı­ğı­nı və ne­mət­lən­dir­di­yi­ni, be­lə­lik­lə, aciz bir qul ol­du­ğu­nu dərk edər. Ağ­lı­nı iş­lə­dən in­san hər şey­də Al­la­hın gü­cü­nü və öz aciz­li­yi­ni gö­rə­cək­dir. Aciz­dir, xəs­tələnir, əziy­yət çə­kir. Bun­la­rın heç bi­ri­nin qarşısını ala bilməz . Nə özü özü­nü ya­rat­mış­dır, nə də nə vaxt öləcəyini bilməz . Üs­tə­lik yaş­lan­ma­sı­na da ma­ne ola bil­mir. Al­la­hın ver­di­yi aciz və zə­if bə­dən­lə Al­la­hın təq­dir et­di­yi za­man­da Al­la­hın yaz­dı­ğı alın ya­zı­sı­na gö­rə ya­şa­ya­caq və son­ra tor­pa­ğa dəfn edi­lə­rək, ye­nə Ona dö­nə­cək­dir. Lov­ğa­la­nı­la­caq və qü­rur­la­nı­la­caq heç bir xü­su­siy­yə­ti yox­dur. Ma­lik ol­du­ğu bir sı­ra gö­zəl xü­su­siy­yət­lə­ri də Al­lah ona ver­miş­dir. Qü­rur­lan­ma­ğa de­yil, şükür et­mə­yə borc­lu­dur.

Al­la­ha qar­şı hiss et­di­yi bu aciz­lik onun bü­tün dav­ra­nış­la­rın­da əks olu­nur. Bu aciz­lik, əl­bət­tə ki, baş­qa in­san­la­rın ya­nın­da mü­ti dav­ra­nış­lar gös­tər­mək de­yil­dir. İn­san aciz­li­yi­ni yal­nız Al­la­ha açar və Al­la­ha gös­tə­rər. Di­gər in­san­la­rın ya­nın­da isə təm­kin­li, yet­kin, tə­va­zö­kar, ra­hat və eti­bar­lı dav­ra­nış nümayiş etdirər.

Bu­nun ək­si­nə ola­raq, in­kar­çı­lar ağıl­sız­lıq­la­rın­dan qay­naq­la­nan boş qü­rur və tə­kəb­bür için­də­dir­lər. Al­la­hı dərk et­mə­dik­lə­ri üçün öz­lə­ri­ni Al­lah­dan uzaq, özbaşına var­lıq­lar he­sab edər­lər. Aciz­lik­lə­ri­ni gör­məz, qə­bul et­mək is­tə­məz­lər. Ba­car­dıq­la­rı qə­dər öz­lə­ri­ni tə­rif­lə­mə­yə və yük­səlt­mə­yə ça­lı­şar­lar. Ma­lik ol­duq­la­rı bir sı­ra müs­bət xü­su­siy­yət­lə­rin (zə­ka, şöh­rət, zən­gin­lik, gö­zəl­lik ki­mi) hə­qi­qi sa­hi­bi ol­duq­la­rı­nı zənn edər­lər; hal­bu­ki bu xü­su­siy­yət­lə­ri on­la­ra Al­lah ver­miş­dir və is­tə­di­yi za­man ge­ri ala bi­lər. İn­kar­çı­lar ma­lik ol­duq­la­rı xü­su­siy­yət­lə­rə gö­rə qü­rur­la­nar­kən, bir yan­dan da ma­lik ol­ma­dıq­la­rı şey­lə­rə  gö­rə kə­dər­lə­nər­lər. Al­la­ha təs­li­miy­yət, tə­vək­kül, razılıq anlayışlarından xə­bər­siz ol­duq­la­rı­na gö­rə hər za­man ya ki­çik­lik, ya da bö­yük­lük id­dia­sı için­də­dir­lər. Qu­ran­da bu in­san­la­rın və­ziy­yə­ti  be­lə bil­di­ri­lir:

«Şüb­hə­siz ki, öz­lə­ri­nə bir də­lil gəl­mə­dən Al­la­hın ayə­lə­ri ba­rə­sin­də mü­ba­hi­sə edən­lə­rin ürə­yin­də an­caq bir tə­kəb­bür var­dır. On­lar heç vaxt Ona çat­ma­ya­caq­lar. Sən Al­la­ha pə­nah apar. Hə­qi­qə­tən, O, eşi­dən­dir, gö­rən­dir!» («Mu­min» su­rə­si, 56).

Bu və­ziy­yət­də­ki bir in­san öz mən­li­yi­ni öz gö­zün­də o qə­dər bö­yü­dür ki, baş­qa şe­yləri gör­məz olur. Dün­ya­da­kı hər şe­yə öz xud­bin eqosunu razı salmaq üçün va­si­tə ola­raq baxar. Hər za­man özü­nü tə­rif­lə­mə­yə cəhd edər. Aciz­li­yi­ni, xə­ta edə bi­lə­cə­yi­ni əs­la qə­bul et­məz. Bu mə­qam­da di­nə də bö­yük bir nif­rət bəs­lə­mə­yə baş­la­yar. Çün­ki di­nin in­sa­na öy­rət­di­yi ilk şey aciz bir qul ol­du­ğu hə­qi­qə­ti­dir. Lov­ğa­lıq hə­ris­li­yi ucbatından özü­nün yan­lış dün­ya­gö­rü­şü­nü bu­ra­xıb, di­nin gös­tər­di­yi hə­qi­qət­lə­ri, bu­nların doğ­ru ol­du­ğu­nun fər­qi­nə var­sa be­lə, qə­bul et­məz. Qu­ran­da be­lə in­san­lar­dan bu şə­kil­də bəhs edi­lir:

«(Mö­cü­zə­lə­ri­mi­zin) hə­qi­qi­li­yi­nə da­xi­lən möh­kəm əmin ol­duq­la­rı hal­da, haq­sız ye­rə və tə­kəb­bür üzün­dən on­la­rı in­kar et­di­lər. Bir gör fit­nə-fə­sad tö­rə­dən­lə­rin axı­rı ne­cə ol­du!» («Nəml» su­rə­si, 14).

Bir in­sa­nın vic­da­nı­nın qə­bul et­di­yi hər hansı bir hə­qi­qə­ti lov­ğa­lıq üzün­dən rədd et­mə­si in­sa­nın in­kar et­mə­si ilə iman gə­tir­mə­si ara­sın­da­kı də­rin uçu­rum­da lov­ğa­lıq ami­li­nin nə də­rə­cə­də önəm­li ol­du­ğu­nu gös­tər­ir. İn­sa­nın dün­ya və son­suz axi­rət hə­ya­tı bir an­da qəm-qüs­sə­yə və üzün­tü­lə­rə qərq edə­cək, mün­tə­zəm ola­raq sı­xın­tı­lı hə­yat ke­çir­mə­si­nə sə­bəb ola­caq, cə­hən­nəm­lə nə­ti­cə­lə­nə­cək bu se­çi­mi in­sa­na an­caq lov­ğa­lıq his­si etdirə bilər. Bu­na gö­rə in­sa­nın ən bö­yük düş­mən­lə­rin­dən bi­ri lov­ğa­lıq, yə­ni özündən razılıqdır.

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Google foto

Google hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

%s qoşulma