Canlılar və uçuş texnologiyası


Ən qüsursuz uçuş maşını hansıdır? Skorski vertolyotu, Boinq 747 sərnişin təyyarəsi, yoxsa F-18 döyüş təyyarəsi mi?

“Readers Digest” jurnalında quşlardan bəhs edən elmi bir məqalə aşağıdakı cümlə ilə başlayaraq bu problemin cavabını belə verir:

Aeorodinamik möcüzə olan quşlarla müqayisə edildiyi zaman ən inkişaf etmiş hava nəqliyyatı belə yalnız kobud surətdən irəli keçməz.(79)

Quşlar mükəmməl uçuş maşınlarıdır. Hava nəqliyyatının uça bilməsi üçün yüngül olması lazımdır. Bu, qanadı dözümlü etmək üçün istifadə edilən vintlər və pərçimlər üçün də etibarlı bir qaydadır. Elə buna görə insanlar təyyarə emalında həmişə xüsusi vəsaitlərdən istifadə etməyə çalışırlar : Sərt, amma yüngül, eyni zamanda da zərbələrə dözümlü. Bütün səylərə baxmayaraq, bu mövzuda quşlarla ayaqlaşa bilmədiyimizi söyləyə bilərik. Siz heç eniş əsnasında partlayan ya da parçalanan bir quş gördünüzmü? Ya da uçarkən gövdəsiylə olan əlaqələri zəiflədiyi üçün qanadı düşən bir quş?

Quşlardakı qüsursuz dizaynların aviasiyanın inkişafında çox böyük təsirləri vardır. Necə ki, təyyarənin ixtiraçısı olaraq qəbul edilən Rayt qardaşları, Kittihaşk adındakı təyyarələrinin qanadlarını ixtira edərkən kərkəs qanadlarının dizaynından nümunə götürmüşlər.(80)

Quşlar, çeviklik və hərəkətlilik baxımından da təyyarələrdən üstündür. Bu məqsədlə quşun boynunu araşdırmaq kifayətdir. Boyun, dimdiyin vücudun hər hansı bir hissəsinə asanlıqla çatmasını təmin edir. Quş bunun sayəsində uçuş üçün ən önəmli ünsür olan tükərin qulluğunu da asanlıqla edə bilir. Bundan başqa, flaminqolarda olduğu kimi uçuş zamanı tarazlığı da təmin edir. İnsanlığın təxminən 100 ildir ki, bu mövzuda qət etdiyi yol Konkord təyyarəsinin yuxarı-aşağı harəkət edən burnu olub. Üstəlik Konkord təyyarəsindəki bu dizayn da delfinlərdən götürülüb.

Təyyarələr quşlardan daha sürətli uçur. Amma uçuş əsnasında atmosferə çox böyük istilik buraxırlar. Halbuki quşların vücudundakı hava axını eynilə soyutma sistemi kimidir. Bu səbəbdən quşları təyyarələri vurduğunuz kimi, istiliklə idarə olunan raketlə vura bilməzsiniz.

İçi boş yüngül sümüklər, bu sümükləri hərəkət etdirəcək güclü sinə əzələləri, havada qalmağı təmin edəcək xüsusiyyətdə tüklər, aerodinamik qanadlar, yüksək enerji ehtiyacını qarşılayacaq maddələr mübadiləsi… Quşların bir dizayn məhsulu olduğunu açıq şəkildə göstərən bütün bu xüsusiyyətlər onlara havada böyük bir hərəkət qabiliyyəti verir.

Heç təyyarənin qanadının bir hissəsi olan “flap”ın (təyyarənin qanadlarının arxasında olan, yukxrı-aşağı hərəkət edərək təyyarənin enib yüksəlməsini təmin edən hissə) xarab olduqda özünü təmir etdiyini və ya öz-özünə yenisi ilə dəyişdiyini eşitdinizmi? Halbuki quşların təyyarədəki flaplar ilə eyni funksiyanı həyata keçirən tükləri Allahın onlara verdiyi qüsursuz sistem sayəsində bunu edə bilir.
Həqiqətən heyvanlarda da sizin üçün bir ibrət var. (Müminun Surəsi, 21)
evren
Əlinizə bir lələk götürüb hissə-hissə dartsanız, güclü müqavimətlə qarşılaşacaqsınız. Lələklər “barbicel” adlanan kiçik qarmaqlarla bir-birinə möhkəm bağlanıblar. Qoparıldıqdan sonra da tükün özünü bərpa etmək gücü var. Parçalanmış lələkləri bir araya gətirmək və uzununa bir neçə dəfə sığallamaq “barbicels” lələklərini yenidən bir-birinə birləşməsi üçün kifayətdir.

Quşlar daha bir çox cəhətdən da təyyarələrdən çox irəlidir. Məsələn, quzğun, göyərçin kimi quşlar havada tətik ata bilərkən, arı quşları havada asılı qala bilərlər. Havada uçarkən ani bir hərəkətlə bir budağa qona bilirlər. Təyyarələr isə bu tərz manevrlər edə bilməzlər.

Daha təyyarələrin kəşf edilmədiyi zamanlarda belə quşların uçmaq üçün istifadə etdiyi qüsursuz dizayn bir çox ixtiraçıya təsir göstərmişdir. O dərəcədə ki, 19-cu əsrdə bəzi adamlar evlərində düzəltdikləri qanadları qollarına möhkəm bağlayaraq binaların başından özlərini boşluğa buraxıb quşların hərəkətlərini təqlid etməyə çalışmışlar. Təxmin edildiyi kimi, bu kəslərin uçmaq üçün yalnız qanadların kafi olmadığını anlamaları elə də uzun sürməmişdir.

evren
Rus pilot Viktor Puqaçovun Su-27 təyyarəsi ilə həyata keçirdiyi “kobra” manevrası aviasiya tarixinə düşdü. Bu hərəkət Puqaçov təyyarəsinin havada bir anlıq dayanmasına və düşmən təyyarəsinin arxasına keçməsinə imkan verir.82 Puqaçovun bu manevri arı yeyən quşunun etdiyi ilə müqayisədə çox sadədir.

O günlərdən bu günə qədər təxminən 200 il keçdi. İnsanlığın elmi təcrübələri və tədqiqat-inkişaf etdirmə texnikaları olduqca inkişaf etdi. Ancaq bəziləri hələ də, ən az bu ixtiraçılar qədər ağıldan uzaq və boş iddialar irəli sürürlər. Onlara görə, sürünənlər zaman içində mərhələ-mərhələ inkişaf edərək quş halına gəlmişlər. Pilləli təkamül olaraq adlandırılan bu xəyali mexanizmin heç bir əsası yoxdur. Quşların sürünənlərlə ən kiçik bir bənzərliyi olmayan sümük və əzələ quruluşları, tükləri, aeorodinamik qanadları və maddələr mübadilələri var.(83) Quruda yaşayan canlılarından tamamilə fərqli bir quruluşa sahib olan quşların heç bir bədən mexanizmi, iddia edildiyi kimi mərhələli təkamül modeli ilə açıqlana bilməz.

Quşlar uçmaq üçün dizayn edilmiş quruluşa malikdirlər. Bunun üçün quşların boyun quruluşuna baxmaq kifayətdir. Bir sərçənin boynu 14 onurğadan ibarətdir, zürafələrdə də bu rəqəm 14-dür. Bu şəkildə quş bədənini asanlıqla tarazlaya, ov edə və uçuş zamanı tüklərinə qulluq edə bilər.

Təyyarə Texnologiyasındakı Yeni Hədəf: Dəyişən Şərtlərə Uyğunlaşan Quş Qanadı

Quşlar uçarkən qanadlarını məruz qaldıqları şərtlərə görə ən uyğun şəkildə istifadə edirlər. İstilik və külək kimi fərqli havaya görə lazımlı dəyişiklikləri avtomatik olaraq edəcək şəkildə yaradıldıqları üçün də ən yaxşı uçanlar kimi qəbul edilirlər. Hal-hazırda təyyarə texnologiyasına istiqamət verən firmalar quşların bu yaradılış xüsusiyyətlərindən faydalanaraq layihələr hazırlayırlar.


Quşların qanadlarının quruluşu dizayn möcüzəsidir. Quş eyni qanad quruluşu ilə həm isti, həm də soyuq temperaturda uça bilər. Eyni qanadlarla küləkdə və ya hərəkətsiz havada uçur. Quş qanadını dəyişən şərtlərə qarşı ən uğurlu şəkildə istifadə edə bilər. Quşların bu üstün xüsusiyyəti elm adamlarının diqqətini çəkdi və dəyişən şəraitə görə formasını dəyişə bilən qanadlar hazırlamağı qarşılarına məqsəd qoydular. Şəkildə bu məqsəd üçün hazırlanmış qanadın bir hissəsi göstərilir.
Göylərin və yerin hökmranlığının Allaha məxsus olduğunu və sizin Allahdan başqa heç bir himayəçinizin və yardımçınızın olmadığını bilmirsənmi?
(Bəqərə Surəsi, 107)

NASA, Boinq şirkəti və ABŞ Hava Qüvvələri təyyarəyə yerləşdirilmiş bir kompüterdən gələn məlumatlara görə forma dəyişdirmə qabiliyyəti daşıyan, şüşə liflərdən əldə edilmiş elastik bir qanad hazırlamışdılar. Kompüter eyni zamanda uçuş şərtlərini (istilik, külək gücü) bildirən ölçü cihazlarının verdiyi məlumatları emal etmə qabiliyyətinə də sahib olacaq. Kompüter bu şəkildə aldığı məlumatlara görə, qanadların əyriliyini ən uyğun şəkildə dəyişdirə biləcəkdir.(84)

Bu mövzuda çalışan bir başqa firma da Airbustur. Airbus da təyyarənin qanadlarına, eynilə quşlarınkı kimi uçuş şərtlərinə görə şəkil dəyişdirmə xüsusiyyəti qazandıracaq adaptasiya olunan qanadlar (adaptive wings) düzəltməyə çalışırlar. Məqsədləri isə yanacaq sərfini minimuma endirməkdir.(85)

Bayquşlar gecələr ovlarından xəbərsiz səssizcə ovlarının üstünə hücum edirlər. Bir çox quşun uçuş lələklərinin yaxşı formalı kənarları olmasına baxmayaraq, Virciniadakı NASA Langley Araşdırma Mərkəzinin tədqiqatçıları qeyd edir ki, bayquşların uçuş lələkləri havanın qanad üzərindən keçərkən ortaya qoyduğu türbülansı -və beləliklə gürultunu da- azaldacaq yumşaq saçaqları var. Hərbi dizaynerlər bayquş qanadlarını təqlid edərək görünməyən təyyarələri daha da görünməz etməyi ümid edirlər. Bayquşların dizaynı sayəsində radarlar tərəfindən görünməyən təyyarələrin eşidilməyəcək qədər sakit olması hədəflənir.86

Qısacası, quşların uçuş formaları və qanad strukturları sözün əsl mənasında dizayn möcüzəsidir. Quşlardakı bu bənzərsiz dizayn illərdən bəri təyyarə mühəndislərinin ilham qaynağı olmuşdur. Allah bu canlıları uçmaq üçün ən əlverişli sistemlərlə təchiz etmişdir. Allah Qurani-Kərimin bir ayəsində bu canlılara belə diqqət çəkmişdir:

Məgər onlar başları üzərində dəstə-dəstə pərvazlanıb uçan, hərdən də qanadlarını yığan quşları görmürlərmi? Onları havada ancaq Mərhəmətli Allah saxlayır. Şübhəsiz ki, O, hər şeyi görür. (Mülk surəsi, 19)

Quşların Qanadları Təyyarə Texnologiyasına İstiqamət Verir

Quşların qanad forması onların uçmalarında rol oynayan ən vacib amildir. Şahin və qaranquş kimi sürətli uçan quşların qanadları digər quşların qanadlarına nisbətən arxaya tərəf ensiz, dar və iti olur. Quşların bu qanad xüsusiyyətləri təyyarə mühəndislərinə yol göstərmişdir.

Quşların uçuşunun araşdırılması təyyarə qanadlarının strukturlarında əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb olur.

Bu dəyişikliklərdən ilk faydalanan təyyarələrdən biri Amerikan qırıcı təyyarəsi olan F-111-dir. Artıq bu təyyarənin qanadlarında istiqaməti dəyişə bilən hərəkətlərlə təyyarənin sağa, ya da sola dönməsini təmin edən qanadcıqlar yoxdur. Təyyarə dönüşlərini quşların etdiyi kimi, qanadlarının formalarını, qanadın yandan görülən əyriliyini artıraraq, ya da azaldaraq edir. Bunun sayəsində təyyarələr istiqamət dəyişdirərkən tarazlıqda qala bilirlər.(87)

Yüksək sürətlərdə ən yaxşı qanad forması ucları arxaya əyilmiş qanadlardır. Düz qanadlar daha çox qaldırma gücü verir. Bu qalxma və eniş zamanı vacibdir. Bu iki xüsusiyyətdən faydalanmağın yeganə yolu yerlərini dəyişə biləcək qanadlar hazırlamaqdır.89 Bunlara hərəkətli qanadlar deyilir. F-111 və Tornado kimi qırıcı təyyarələrin belə qanadları var. Bu təyyarələrin qanadları sürət qazandıqca quyruğa doğru mövqeyini dəyişdirir. Uzun bir araşdırma nəticəsində kəşf edilən bu dizayn quşlarda yarandıqları andan bəri mövcuddur. Quş sümüklərinin içi boşdur və bu səbəbdən çox yüngüldürlər. Müasir təyyarələrin qanadları quş sümüklərindən ilham alınaraq içi boş olaraq dizayn edilmişdir.
Albatrosların uzun və böyük qanadları var. Bu quruluş sayəsində Albatros qanadlarını çırpmadan uzun məsafələrə uçur. Planerlərin qanad quruluşu albatroslardan nümunə götürülərək dizayn edilmişdir. Bu şəkildə planerlər də uzun müddət pərlərdən istifadə etmədən uça bilər.Quşlar enərkən və havaya qalxarkən küləyi öndən götürməyi üstün tuturlar. Beləliklə, daha az enerji sərf edirlər. Hava limanları tikilərkən, uçuş zolaqları da öndən külək götürəcək şəkildə yerləşdirilib. Beləliklə, öndən küləyi alaraq havaya qalxan təyyarələr daha az yanacaq sərf edirlər.

Quzğun Lələkləri Hava Tədqiqatlarına Yol Göstərir

Bir təyyarə uçarkən qanadının ucunda təzyiq fərqliliklərinə görə böyük burgaçlar (qanadların ucunda ibarət burğu şəklindəki hava axınları) meydana gələ bilər. Bu tip burgaçlar uçuş əsnasında təyyarədə mənfi təsir meydana gətirir.

Hava tədqiqatları üçün aparılan araşdırmalar quzğunların uçarkən lələklərini (qanadlarının uclarında olan böyük tükləri) bir əlin barmaqları kimi açdıqları müəyyən edilmişdir. Bu müşahidənin nəticəsində tədqiqatçılar, quzğun qanadı uclarını nümunə götürərək kiçik metal qanadcıqlar etməyi və bunları təyyarələrdə sınağ etməyi düşünmüşlər. Bu qanadçıqlar sayəsində bir sıra kiçik burgaç yaradılaraq, bunların daha əvvəlki böyük burgaçların yerlərini alması təmin ediləcək, beləcə burgaçların təyyarə üzərindəki zərərli təsiri azaldılmış olacaqdı. Təcrübələrlə doğruluğu sübut edilən bu düşüncə hal-hazırda təyyarələrə tətbiq olunmağa çalışılır.

XX Əsr Elmi Böcəklərin Uçmaq Üçün İstifadə Etdiyi Aerodinamik Texnikaları Müəyyən Edə Bilmədi

Bir böcək uçarkən saniyədə orta hesabla bir neçə yüz dəfə qanad çırpır. Hətta qanadlarını saniyədə 600 dəfə çırpa bilən böcəklər belə vardır. (90)

Bir saniyədə bu qədər hərəkətin fövqəladə bir həssaslıqla edilməsi bu dizaynın texnologiyaya uyğun olaraq təqlid edilməsini qeyri-mümkün edir.

Necə ki, Kaliforniya Universitetində biologiya professoru olan Michael Dickinson və yoldaşlarının meyvə milçəklərinin uçuş texnikasını ortaya qoya bilmək üçün inkişaf etdirdikləri robot, meyvə milçəklərinin 100 qatı böyüklüyündə və milçəyin qanad sürətinin ancaq mində biri sürətlə qanad açıb bağlama hərəkətini reallaşdıra bilir. Üstəlik hər beş saniyədə bir qanad hərəkəti edən robot ağcaqanadın bu hərəkəti üçün 6 ayrı mühərrik işlədir. (91)

Prof. Dickinson kimi bir çox elm adamı, illərdir böcəklərin qanad çırpma hərəkətlərinin incəliklərini ortaya qoymaq üçün müxtəlif təcrübələr aparırlar. Meyvə ağcaqanadları üzərində aparılan bu təcrübələr əsnasında Dickinson, milçək qanadlarının sadə ilmələrlə bağlanmış kimi-düz hərəkətlər etmədiyini, əksinə son dərəcə kompleks aerodinamik texnikalardan faydalandığını təsbit etmişdir. Həmçinin hər çırpmada qanadların istiqaməti dəyişir: Aşağı hərəkət edən qanadda üst qisim yuxarı baxarkən, yuxarı hərəkətdə olan qanad dönür və bu dəfə qanadın alt qismi yuxarı baxır. Bu kompleks uçuş texnikasını analiz etmək istəyən elm adamları isə, təyyarə qanadları üçün istifadə edilən “klassik aerodinamikanın” qeyri-kafi olduğunu ifadə edirlər.

Elmi dairələr təyyarə texnologiyasında böyük irəliləyişlərin əldə olunduğunu qəbul edirlər. Ancaq mikro-çırpmalı uçuşa gəldikdə, Wright qardaşlarının 1903-cü ildəki səviyyəsində olduqlarını etiraf edirlər. Yuxarıda böcəklərin qanadları nümunə götürülərək hazırlanan mikro uçuş sistemi, yan tərəfdə Wright qardaşları tərəfindən hazırlanan ilk təyyarə var.

Necə ki, meyvə milçəkləri də uçmaq üçün birdən çox aerodinamik xüsusiyyətdən faydalanır. Məsələn, qanadlar bir zərbə vurduqda arxasında burulğanlı, kompleks bir hava dalğası buraxır. Qanad geri dönərkən də bunu gəmi pərlərindən çıxan köpüklər kimi dalğanın içindən keçirərək daha əvvəl itirdiyi enerjisinin bir qismini yenidən dövrəyə salır. Saniyədə 200 dəfə qanad çırpan 2,5 millimetrlik meyvə ağcaqanadının uçmasını təmin edən əzələ, digər bütün böcəklərin uçuş əzələlərinin arasında ən güclüsü olaraq qiymətləndirilir. (92)

Bundan başqa ağcaqanadlarda qanadların yanında sahib olduqları iti gözlər, tarazlıq üçün istifadə etdikləri kiçik arxa qanadlar və qanadlarını vəziyyətə görə nizamlayan alıcılar kimi daha bir çox təfərrüat da dizaynlarındakı mükəmməlliyi artırır.


Böyük düz qanadlar böcəklərin uçuşunda üstünlük təmin edir. Lakin bu cür qanadların zədələnmə riski də yüksəkdir. Buna görə də bükülməyi bacarmalıdırlar. Lakin böyüklüyü qatlamağı çətinləşdirir. Arılarda bu problem çəngəl adlanan zərif qarmaqlarla həll olunur. Çəngəllər qanadları bir-birinə bağlayır. Arı enəndə qarmaqlar ayrılır və qanadlar rahat şəkildə qatlana bilir.

Ağcaqanadlar milyonlarla ildir ki, bu aerodinamik qaydalardan faydalanaraq uçurlar. İndiki vaxtda ən inkişaf etmiş texnologiyalardan istifadə edən elm adamlarının belə, ağcaqanadların uçuş texnikalarını tam olaraq açıqlaya bilməmələri yaradılışın açıq-aşkar dəlillərindən biridir. Allah düşünə bilən insanlar üçün bir milçəkdə ağlının və elminin bənzərsizliyini bizə göstərir. Quranda belə buyurulur:

Ey insanlar! Sizə bir məsəl çəkilir. Onu dinləyin. Şübhəsiz ki, Allahdan başqa ibadət etdikləriniz bir milçək belə yarada bilməzlər, hətta bunun üçün bir yerə yığışsalar belə. Əgər milçək onlardan bir şey götürüb aparsa, bunu ondan geri ala bilməzlər. Bunu etmək istəyən də aciz qalar, istənilən də! (Həcc surəsi, 73)

Qeydlər

76 Bilim ve Teknik, Kasım 1985, s. 11

77 Bu konu hakkında daha detaylı bilgi için bakınız: Harun Yahya, Doğadaki Tasarım, . . .

78 “Harika Balık”, Bilim ve Teknik, Mart 1991, sf. 43

79 “Kusursuz Uçuş Makineleri”, Reader’s Digeest’tan çev: Ruhsar Kansu, Bilim ve Teknik, Sayı:136, Mart 1979, s. 21

80 http://www.yourplanetearth.org/terms/details.php3?term=Biomimicry

81 “Kusursuz Uçuş Makineleri”, Reader’s Digeest’tan çev: Ruhsar Kansu, Bilim ve Teknik, Sayı:136, Mart 1979, s. 22

82 “Bilim Damlaları, Yeni Avcı Uçakları: Pougatchev’in Kobraları”, Doç. Dr. Selçuk Aslan, Bilim ve Teknik, …….

83 Bu konuda ayrıntılı bilgi için bakınız: Hayatın Gerçek Kökeni, Harun Yahya, …..

84 “Biyonik, Doğayı Kopya Etmektir”, Science et Vie’den Çev. : Dr.Hanaslı Gür, Bilim ve Teknik Temmuz 1985, s. 19-20

85 http://www. biltek. tubitak. gov. tr/dergi/98/ocak/yakitsiz. html

86 http://www. fonz. org/zoogoer/zg1999/28(4)biomimetics. htm : “Designs from Life”, Robin Meadows, Zooger, July/August 1999

87 “Biyonik, Doğayı Kopya Etmektiré, Science et Vie’den Çev. : Dr.Hanaslı Gür, Bilim ve Teknik Temmuz 1985, s. 19

88 “Kusursuz Uçuş Makineleri”, Reader’s Digeest’tan çev: Ruhsar Kansu, Bilim ve Teknik, Sayı:136, Mart 1979, s. 23

89 Clive Gifford, Her Yönüyle Uçaklar, Tubitak Popüler Bilim Kitapları, TUBİTAK, 4.Basım Ocak 1999 s. 24

90 http://www. sciam. com/2001/0601issue/0601dickinson. html; Michael Dickinson, Scientific American, Solving the Mystery of Insect Flight, June 2001

91 http://www. sciam. com/2001/0601issue/0601dickinson. html; Michael Dickinson, Scientific American, Solving the Mystery of Insect Flight, June 2001

92 http://www. sciam. com/2001/0601issue/0601dickinson. html; Michael Dickinson, Scientific American, Solving the Mystery of Insect Flight, June 2001

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Google foto

Google hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

%s qoşulma