DNT təsadüfə meydan oxuyur


hücre, dna, sarmalı
(Şəkil 2.4) DNT zəncirini meydana gətirən atomların düzülüşü. Bu zəncirin diametri mili metrənin milyonda biri qədərdir.

Müasir dövrdə riyaziyyat DNT-də şifrlənmiş məlumatların təsadüfən əmələ gəlməsinin qeyri-mümkün olduğunu sübut etmişdir. DNT molekulunun DNT-ni təşkil edən 200.000 gendən birinin belə təsadüfən əmələgəlmə ehtimalı yoxdur. Təkamülçü bioloq Frenk Selisberi (Frank Salisbury) bu qeyri-mümkünlüklə əlaqədar belə deyir:

“Orta ölçüdəki bir zülal molekulu təqribən 300 amin turşusundan ibarət olur. Ona nəzarət edən DNT zəncirində isə təqribən 1000 nukleotid olmalıdır. Bir DNT zəncirində dörd növ nukleotid olduğunu nəzərə alsaq, 1000 nukleotiddən ibarət ardıcıllıq 41000 fərqli formada düzülə bilər. Kiçik loqarifm hesablaması ilə tapılan bu rəqəm ağlın qavrama hüdudunu çox aşır”.(4)4

Yəni mühitdə bütün lazımi nükleotidlerin olduğunu, bunların aralarında bağlanması üçün lazım olan bütün mürəkkəb molekulların və bağlayıcı fermentlərin hamısının hazır olduğunu fərz etsək belə, bu nükleotidlerin istənilən ardıcıllıqla düzülmə ehtimalı 41000-də 1, digər bir sözlə, 10600-də 1 ehtimaldır. Bir sözlə insan bədənindəki orta ölçülü bir zülalın DNT-dəki şifrinin təsadüfən, öz-özünə əmələgəlmə ehtimalı, 1-in yanına 600 sıfır yazılmasıyla meydana gətirilən ədəddə 1 ehtimaldır. Astronomik olmaqdan kənara çıxan bu ədəd isə, faktiki cəhətdən “0” ehtimaldır. Deməli, belə bir düzülüş ancaq ağıllı və şüurlu bir gücün məlumat və nəzarəti altında meydana gəlmişdir ki, bu məlumat və gücün sahibi göylərin və yerin yaradıcısı olan uca Allahdır..

Hal-hazırda, oxuduğunuz bu kitabçanı düşünün. Hərflərin (hər hərf üçün fərqli çap qəlibindən istifadə edərək) öz-özünə və təsadüfən birləşərək belə bir kitabçanı əmələ gətirdiyini iddia edən birinə nə gözlə baxardınız? Təbiidir ki, belə bir iddianı çox məntiqsiz qəbul edər və bu kitabçanın mütləq ağıllı, şüurlu biri tərəfindən qələmə alındığını deyərdiniz. Məhz DNT-dəki vəziyyət də bundan fərqli deyil.

DNT-nin quruluşunu kəşf edən biokimyaçı Frensis Krik (Francis Crick) bu sahədəki tədqiqatlarına görə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. Əvvəllər qatı təkamülçü olan Krik DNT-nin möcüzəvi quruluşuna şahid olduqdan sonra yazdığı əsərində bir elmi həqiqəti belə ifadə etmişdir:

“Bugünkü mövcud məlumatlar əsasında dürüst bir insan ancaq bunu deyə bilər: müəyyən mənada həyat möcüzəvi şəkildə meydana gəlib. Bunun baş verməsi üçün bir çox şərt eyni anda mövcud olmalıdır”.(5)5

Krikin fikrincə, həyat əsla təsadüfən əmələ gələ bilməz. Göründüyü kimi, DNT mövzusunda ən mütəxəssisləşmiş insan belə, təkamülçü olmasına baxmayaraq, yaradılışda təsadüfə yer verə bilmirdi.

Beş milyard hərfdən təşkil olunmuş DNT-dəki məlumatlar A-T-Q-S hərflərinin ardıcıl və mənalı şəkildə xüsusi düzülməsi ilə əmələ gəlir. Ancaq bu ardıcıllıqda bircə hərf xətası belə edilməməlidir. Ensiklopediyada səhv yazılmış bir söz və ya hərf xətası əhəmiyyət kəsb etməz. Hətta nəzərə çarpmaz. Lakin DNT-də hər hansı bir pillədəki, məsələn, 1 milyard 719 milyon 348 min 632-ci pillədəki bir hərfin səhv şifrlənməsi hüceyrə üçün, dolayısilə, insan üçün böyük xəstəliklərə yol açar. Məsələn, uşaqlarda rast gəlinən leykoz (qan xərçəngi) xəstəliyi bu cür səhv şifrlənmənin nəticəsidir.

dna, chromosome
1. Nukleozom
2. DNT
3. Çox sıxılmış xromozom quruluşu
4. Bükülmüş bölgələr
5. DNT topu
6. İp formalı quruluşlar
(Şəkil 2.5) DNT-nin xromosomda depolanma forması. Hər xromosomda bir DNT molekulu var. Tək bir hüceyrədəki DNT molekulunun ümumi uzunluğu 1 metrə çatır. Xromosomun ümumi qalınlığı 1 nanometrdir, yəni metrin milyarddan biri. Bir metr uzunluğundakı DNT molekulunun öz uzunluğunun milyarddan bir hissəsində bir bölgəyə yığılması, hər an DNT-nin oxunması, vaxtı gələndə bir nüsxəsinin yaradılması və bütün bu proseslər zamanı qarışıqlıq olmaması Allahın qüsursuz yaratmasının ən gözəl nümunələrindən biridir.

Əslində, bunu xətalı şifrlənmə adlandırmaq doğru olmaz. Çünki hər şey kimi insanın DNT-si də Allah tərəfindən yaradılıb və nadir də olsa, baş verən xətalar müəyyən hikmətlə (İlahi məqsədlə) olur. Xərçəngə səbəb olan xətalı şifrləmə xüsusi yaradılmışdır. İnsana, öz zəifliyini, acizliyini göstərmək, onun əslində nə qədər həssas tarazlıqlar üzərində yaradıldığını və bu tarazlıqlardakı ən kiçik pozulma nəticəsində başına nə cür çətinliklər gələ biləcəyini xatırlatmaq üçün Allah tərəfindən xüsusi olaraq, müəyyən hikmətlə yaradılmışdır.

beta globin molekülü
(Şəkil 2.6) Beta-globin geninin DNT kodları. Betaglobin geni qanda oksigen daşıyan hemoglobin geninin hissələrindən biridir. Parollar türk dilində yazılmış bir məqalə kimi soldan sağa oxunmalıdır. Bu kodlardan biri belə səhv olarsa, istehsal ediləcək proteini tamamilə faydasız edəcək. Yuxarıda göründüyü kimi, yüz minlərlə zülaldan ibarət tək bir zülalı meydana gətirən hissələrdən yalnız birinin belə genetik kodu son dərəcə mürəkkəbdir. Bütün insan bədəni üçün milyardlarla bu parollardan tələb olunur. Belə mükəmməl bilik onu yaradan ağıl olmadan heç vaxt mövcud ola bilməz.

DNT-nin özünü köçürməsi

dna replikasyonu
(Şəkil 2.7) DNT zəncirinin cütlənməsi. Bir çox fermentin köməyi ilə zəncir əvvəlcə bir zamok kimi ikiyə bölünür. Sonra hər bir parçanın ekvivalenti olan nükleotidlər ətrafdan əldə edilərək yarım parçaya yapışdırılır. Beləliklə, birbirinin kopyası iki yeni DNT zənciri meydana gəlir.

Məlum olduğu kimi, hüceyrələr bölünərək çoxalır. Belə ki, insan bədəni başlanğıcda tək bir hüceyrə ikən bu hüceyrə bölünür və nəticədə 2-4-8-16-32… nisbəti ilə çoxalmağa başlayır.

Bəs bu bölünmə prosesi nəticəsində DNT-yə nə olur? Hüceyrədə tək bir DNT zənciri var. Halbuki, yeni doğan hüceyrənin də DNT-yə ehtiyacı olacağı aydındır. Bu ehtiyacı aradan qaldırmaq üçün, hər mərhələsi ayrı bir möcüzə olan bir sıra maraqlı əməliyyatlar icra olunur. Nəticədə, hüceyrənin bölünməsindən qısa müddət əvvəl DNT-nin bir nüsxəsi çıxarılır və yeni hüceyrəyə köçürülür!…

Hüceyrənin bölünməsi ilə bağlı aparılan müşahidələrin göstərdiyinə görə, hüceyrə bölünməzdən əvvəl müəyyən böyüklüyə çatmaq məcburiyyətindədir. Bu müəyyən böyüklük sərhəddini keçdiyi anda isə bölünmə prosesi özlüyündən başlayır. Hüceyrə bölünməyə uyğun şəkildə yastılaşmağa başlayarkən, DNT də, bir qədər əvvəl ifadə etdiyimiz kimi, özünü köçürməyə başlayar.

Bunun mənası belədir: Hüceyrə bir bütün olaraq bölünməyə “qərar verir” və hüceyrənin içindəki fərqli hissələr bu bölünmə qərarına uyğun olaraq davranmağa başlayır. Hüceyrənin belə kollektiv bir işi bacaracaq şüura sahib olmadığı aydındır. Bölünmə prosesi gizli bir əmrlə başlayır və başda DNT olmaqla, hüceyrə bütünlüklə buna görə hərəkət edir.

DNT özünü çoxaltmaq üçün əvvəlcə qarşılıqlı iki hissəyə ayrılır. Bu hadisə olduqca maraqlı şəkildə reallaşır. Quruluşu spiralvari bir nərdivana bənzəyən DNT molekulu, bu nərdivanın pillələrinin ortasından zəncirbənd kimi ikiyə ayrılır. Artıq DNT iki yarım hissəyə bölünmüşdür. Hər iki hissənin də əskik olan yarıları mühitdə hazır olan vəsaitlərlə tamamlanır. Beləcə, iki yeni DNT molekulu yaranmış olur. Prosesin hər mərhələsində ferment adlanan və sanki təkmilləşmiş robotlar kimi işləyən mütəxəssisləşmiş zülallar xidmət edir. İlk baxışda sadə kimi görünsə də, bu proses əsnasında reallaşan ara proseslər o qədər çox və kompleksdir ki, hadisəni təfsilatı ilə izah etmək səhifələr tutar.

Köçürmə əsnasında əmələgələn yeni DNT molekullarına, nəzarətedici fermentlər tərəfindən dəfələrlə nəzarət edilir. Edilmiş bir səhv varsa (belə ki, bu səhvlər olduqca mühüm ola bilər) dərhal müəyyən edilir və düzəldilir. Yanlış şifr qopardılıb yerinə doğrusu gətirilir və yerləşdirilir. Bütün bu əməliyyatlar elə baş gicəlləndirici sürətlə icra edilir ki, dəqiqədə 3.000 pillə nukleotid əmələ gəldiyi bir vaxtda, bütün bu pillələrə vəzifəli fermentlər tərəfindən dəfələrlə nəzarət edilir və lazımi düzəlişlər həyata keçirilir. Əmələgələn yeni DNT molekulunda, kənar təsirlər nəticəsində normalda daha çox səhvlər edilə bilər. Belə olduqda hüceyrədəki ribosomlar, DNT-dən gələn əmr əsasında DNT bərpa fermentləri əmələ gətirməyə başlayarlar. Beləliklə də, həm DNT qorunmuş olar, həm də nəslin davamı zəmanət altına alınar.

dna, replication, enzymes
1. Yeni sintezlənmiş zolaq
2. Bölünən DNT-nin bir qolu
3. DNT polimeraz
4. Okazaki kesiti deyilən RNT parçalarından biri istehsal edilməyə başlayır
5. RNT parçalarını birləşdirərək DNT istehsal edən polimeraz fermenti
6. DNT helikaz
7. Primaz
8. Heliks-sabitləmə proteinləri
9. Primer RNT
10. Digər parçaya görə daha yavaş istehsal edilən yeni DNT
(Şəkil 2.8) DNT-nin replikasiyası zamanı işləyən fermentlərin (zülalların) təşkili. Fərqli quruluşa və funksiyaya sahib fermentlər bir-birinə bağlanaraq iş birliyində işləyir. Şəkildə göstərilən DNT helikaz fermenti DNT-ni ortadan bölür. Yuxarı tərəfdə qalan yarım DNT parçasına lazımi nükleotidlər DNT polimeraz fermenti tərəfindən əlavə olunur Bu şəkildə yeni bir DNT sintez edilir. Yuxarı tərəfdəki qolda irəliləyən DNT polimeraz fermenti kopyalanmanın aparıldığı istiqamətdə fasiləsiz irəliləyir.DNT-nin digər parçası birincisinə tam simmetrik olduğu üçün bu qolda işləyən polimeraza fermenti əks istiqamətdə işləməlidir, ikinci hissədə meydana gələn hadisələr və irəliləyən polimeraza fermentinin işləməsi tamamilə fərqlidir. DNT ikiyə bölündükdə, DNT helikaz fermentinin yanında primaz fermenti var. Bu ferment ikinci qolda 200 nükleotid aralığında, təxminən 10 nükleotid uzunluğunda birincil RNT adlanan zəncirlər qurur.DNT polimeraz fermentləri bu ilkin RNT-lərin hissə-hissə olduğu yerdən başlayır və aralarındakı 200 nükleotidin boşluqlarını doldurur. (Bu parçalara Okazaki parçaları da deyilir.) Beləliklə, ikinci DNT parçası da meydana gəlir. Ancaq bir fərqlə bu DNT-də birincil RNT adlanan zəncirlər qaldı. Daha sonra, DNT bərpa fermentləri (urasil DNA glikosilaz, AP endonükleaz və s.) Bu birincil RNT hissələrini parçalayaraq DNT-nin nükleotidləri ilə əvəz edir. Bu proseslər nəticəsində ikinci DNT-də sintez olunur.


dna, replication, enzymes1. Bölünən DNT-nin bir qolu
2. Yeni sintezlənmiş DNT zolağı
3. DNT polimeraz
4. Ana DNT
5. Heliks sabitlmə proteinləri
6. DNT Primaz
7. DNT Helikaz
8. Primer RNT
9. Okazaki kəsiti deyilən RNT parçası
10. RNT parçalarının birləşdirərək DNT istehsal edən DNT polimeraz fermenti
11. Digər parçaya görə daha yavaş istehsal edilən yeni DNT
(Şəkil 2.9) Fermentlər DNT replikasiyasında birlikdə işləyirlər. Bu vahid quruluş hissələri zülallardan ibarət olan bir tikiş maşınını xatırladır. Bu tikiş maşını DNT-ni başdan sona qədər işləyir və çoxaldır. Yuxarıdakı rəqəm bu birgə işləmə mexanizminin aktiv vəziyyətini göstərir. Unutmamalıyıq ki, şəkildə göstərilən rəqəm əslində 3 ölçülüdür.
dna, repairdna, replication, incorrect
(Şəkil 2.11) Xarici təsirlər nəticəsində DNT-də yarana biləcək səhvlər DNT nəzarət mexanizmləri tərəfindən aşkar edilərək düzəldilir. Bu mexanizmlər DNT-dəki məlumatlara uyğun olaraq istehsal olunan fermentlərdən ibarətdir. Fərqli təmir mexanizmləri olmasına baxmayaraq, əsas prinsip zədələnmiş əks nükleotiddən alınan məlumatlara uyğun olaraq zədələnmiş nükleotidi bərpa etməkdir. Sxemi Şəkil 2.12-də verilmiş bu proses ümumiyyətlə 3 addımdan ibarətdir.1) Zədələnmiş DNT zəncirinin qüsurlu hissəsi DNT nukleaz fermenti tərəfindən aşkar edilir və sonra ayrılır. Beləliklə, DNT zəncirində bir boşluq əmələ gəlir.2) Digər bir ferment DNT polimeraz, bir tərəfdən zədələnmiş nükleotidin toxunmamış hissəsindən aldığı məlumatlarla uyğun olaraq lazımlı nükleotidi boşluğa yapışdırır. 3) DNT-nin təmiri tam olaraq bitməyib. Təmir aparılan şəkər-fosfat zolağında fasilə meydana gəlib. Bu fasilə DNA ligaz fermenti tərəfindən düzəldilir.(Şəkil 2.12) DNT-də təsadüfi və arzuolunmaz vəziyyətlərdən biri səhv kopyalamaqdır.Birinci şəkildə görünən DNT parçasında, soldan dördüncü addımdakı sitozin (C) əvəzinə kopyalanma nəticəsində DNT-də urasil yapışdırılmışdır.Urasil DNA glikosilaz adı verilən və yalnız bu cür səhvləri düzəltməkdən məsul olan urasili (U) DNT zolağından çıxarır. Urasilin çıxarıldığı yerdəki şəkər fosfat zolağı AP endonükleaz fermenti ilə parçalanır. DNT polimeraz və DNA ligaz fermentləri əskik olan nükleotidi əvəz edir.



cell division
(Şəkil 2.10) Hüceyrə bölünməsi zamanı xromosomların çoxalması. Hər bir xromosomun kopyaları istehsal olunarak ikiyə bölünür. Şəkildə xromosomlar bir-birindən ayrılmadan əvvəl görünür. Bölünmənin son mərhələsində xromosomlar ortadakı mikro borular üzərində fərqli istiqamətlərə çəkilir.

Hüceyrələr də insanlar kimi doğulur, çoxalır və ölürlər. Lakin hüceyrələrin ömrü meydana gətirdikləri insanın ömründən olduqca qısadır. Məsələn, altı ay əvvəl bədənimizi meydana gətirən hüceyrələrin böyük əksəriyyəti bu gün yaşamır. Lakin vaxtında bölünərək yerlərinə yenilərini buraxdıqları üçün siz indi həyatda qala bilmisiniz. Buna görə də, hüceyrələrin çoxalması və DNT-nin köçürülməsi kimi əməliyyatlar, insanın varlığını davam etdirməsi baxımından ən kiçik bir səhvə yer verilməməsi lazım olan mühüm əməliyyatlardır. Necə ki, çoxaltma əməliyyatı o qədər mükəmməl icra olunur ki, xəta nisbəti 3 milyard pillədə yalnız bir pillədir. Bu tək xəta da, hər hansı bir problemə səbəb olmadan bədəndəki daha yuxarı səviyyəli idarə mexanizmləri tərəfindən yox edilir.

Məhz bütün gün, sizin heç xəbəriniz olmadan, bədəninizdə həyatınızın problemsiz şəkildə davam etməsi üçün, ağlasığmaz diqqət və məsuliyyət anlayışı çərçivəsində bir çox əməliyyatlar və yoxlanışlar həyata keçirilər və müəyyən tədbirlər alınar. Hər kəs vəzifəsini tam və müvəffəqiyyətlə yerinə yetirər. Məhz Allah ən böyüyündən ən kiçiyinə, ən sadəsindən ən mürəkkəbinə qədər saysız atomu və molekulu sizin həyatınızı gözəl və sağlam şəkildə davam etdirməyiniz üçün xidmətinizə vermişdir. Məgər təkcə bu lütf və nemət belə, insanın heç dayanmadan şükür etməsi üçün kifayət deyil? Yoxsa insan, ağlının başına gəlməsi üçün, mütləq bu mükəmməl sistemdə bir sıra problemlər yaradılmasınımı gözləməlidir?

Daha da maraqlısı, DNT-nin həm əmələ gəlməsini təmin edən, həm də quruluşuna nəzarət edən bu fermentlər, DNT-dəki məlumatlar əsasında və DNT-nin əmr və nəzarəti altında əmələgələn zülallardır. Ortada bir-biri ilə əlaqəli elə mükəmməl sistem vardır ki, bu sistemin mərhələ-mərhələ baş verən təsadüflər nəticəsində bu vəziyyəti alması əsla mümkün deyil. Çünki fermentin əmələ gəlməsi üçün DNT, DNT-nin əmələ gəlməsi üçün ferment, hər ikisinin əmələ gəlməsi üçün isə, hüceyrə, membranı da daxil olmaqla, bütün orqanoidləri ilə birlikdə tam şəkildə mövcud olmalıdır. Canlıların ardıcıl baş verən “faydalı təsadüflər” nəticəsində “mərhələ-mərhələ” inkişaf etdiyini iddia edən təkamül nəzəriyyəsi, DNT-ferment paradoksu tərəfindən təkzib edilir. Çünki DNT və ferment eyni anda mövcud olmalıdır. Bu, isə Allahın varlığının açıq-aydın dəlilidir.

Qeydlər:

4) Frank B. Salisbury, “Doubts About The Modern Synthetic Theory of Evolution”, səh. 336

5) Francis Crick, Life Itself: It’s Origin and Nature, New York, Simon&Schuster, 1981, səh. 88

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Google foto

Google hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

%s qoşulma